Klinik Beslenme Danışmanlığı

Danışanlarımın önemli bir kısmı bana ilk geldiğinde elinde bir tahlil sonucu, bazen de yeni konmuş bir tanı vardır. "Doktorum beslenmeme dikkat etmemi söyledi ama nereden başlayacağımı bilmiyorum" cümlesi en sık duyduğum cümlelerden biri. Bu noktada devreye klinik beslenme giriyor: genel bir öneri listesi değil, o tahlilin, o tanının ve o kişinin gündelik hayatının birlikte değerlendirildiği bir planlama.

Bu sayfada beş başlığı ele alıyorum: insülin direnci ve tip 2 diyabet, tiroid hastalıkları, PCOS, kolesterol/trigliserit/kan basıncı ve sindirim sistemi şikâyetleri. Hepsinde ortak nokta aynı: tanı ve tedavi kararı hekiminize aittir, ben beslenme tarafını o tedaviyle uyumlu şekilde kurarım. Genel yaklaşımımı merak ediyorsanız ana sayfadaki süreç bölümüne ya da hakkımda sayfasına göz atabilirsiniz.

Klinik beslenme, genel beslenme danışmanlığından nasıl ayrılır?

"Zaten sağlıklı besleniyorum, klinik beslenmeye ne gerek var?" sorusunu sık alıyorum. Cevap, iki yaklaşımın çıkış noktasının farklı olmasında gizli. Genel beslenme danışmanlığı hedefe (kilo, enerji, alışkanlık) göre kurulurken, klinik beslenme bir ölçüme (tahlil değeri, tanı, ilaç) göre kurulur ve o ölçümün seyri düzenli olarak izlenir.

Bu fark küçük görünse de sonucu belirliyor. Kilo yönetimi hakkındaki genel yaklaşımımı bu sayfada ayrıntılı anlattım; burada odak farklı, kilo bazen tabloya hiç girmiyor bile.

İnsülin direnci ve tip 2 diyabette beslenme yönetimi

İnsülin direnci, danışanlarımda en sık karşılaştığım tablolardan biri. Vücut hücreleri insüline karşı normalden az duyarlı hale geldiğinde, pankreas daha fazla insülin salgılayarak dengeyi korumaya çalışır. Bu durum uzun süre fark edilmeden ilerleyebilir ve çoğu zaman rutin bir tahlilde tesadüfen ortaya çıkar.

Buradaki en büyük yanılgı, "şekeri kesmek" ile sorunun çözüleceği düşüncesi. Oysa mesele yalnızca ne yendiği değil, karbonhidratın yanına neyin eklendiği ve hangi sırayla yenildiğidir. Aynı porsiyon karbonhidrat, yanına protein ve lif eklendiğinde kan şekerinde çok daha yumuşak bir tepki oluşturur.

Aşağıdaki çubuklar, aynı üç senaryoda kan şekerinin gün içinde ne kadar "dengede" kaldığını kabaca gösteriyor. Yüzdeler kişiye göre değişir; amaç eğilimi görmek.

Pratikte üç şeye öncelik veririm: öğün sıklığını kişinin gününe oturtmak, karbonhidratı tek başına bırakmamak ve öğün sırasını (önce sebze/protein, sonra karbonhidrat) basit bir alışkanlık haline getirmek. Kilo fazlası da varsa bu süreç kilo yönetimi sayfasındaki yaklaşımla birlikte yürütülür, çünkü ikisi genelde aynı anda çalışılır.

Tiroid hastalıklarında (hipotiroidi, Hashimoto) beslenme desteği

Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi) ya da bunun en sık nedeni olan Hashimoto tiroiditi, danışanlarımda ikinci en sık gördüğüm klinik başlık. Yorgunluk, soğuğa hassasiyet, saç dökülmesi ve kilo vermede zorlanma gibi şikâyetler genellikle bu tabloyla birlikte gelir. Burada beslenmenin rolü tiroidi "tedavi etmek" değil, ilacın emilimini ve genel metabolik durumu desteklemektir.

En çok gözden kaçan nokta, tiroid ilacının (levotiroksin) bazı besin ve takviyelerle aynı anda alındığında emiliminin ciddi şekilde düşebilmesidir. Bu yüzden ilaç saatini beslenme planının en sabit noktası olarak kabul ederim.

İlaç saatinden sonra beslenme tarafında baktığım noktalar şunlar: yeterli protein alımı (metabolizma yavaşladığında kas kütlesini korumak daha kritik hale gelir), iyot ve selenyum içeren besinlerin dengeli tüketimi, ve Hashimoto varsa iltihabı destekleyen aşırı işlenmiş gıdaların azaltılması. Hiçbirinde "bu besini yersen tiroidin düzelir" gibi bir vaatte bulunmam; hekiminizin belirlediği tedaviye eşlik eden bir düzenlemeden bahsediyorum.

• İlaç saatini sabitleme. Genelde sabah aç karnına, kahvaltıdan en az yarım saat önce.
• Yeterli protein. Yavaşlayan metabolizmada kas kütlesini korumanın en pratik yolu.
• Düzenli tahlil takibi. TSH ve antikor değerleri hekiminizin belirlediği aralıkla izlenir.
• Aşırı kısıtlamadan kaçınma. Çok düşük kalorili programlar tiroid fonksiyonunu olumsuz etkileyebilir.

PCOS'ta beslenme ve yaşam tarzı yaklaşımı

Polikistik over sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen hormonal tablolardan biri ve neredeyse her danışanımda farklı bir yüzle karşıma çıkıyor; kimi kilo veremiyor, kimi adet düzensizliği yaşıyor, kimi de kıllanma ve akne şikâyetiyle geliyor. Ortak payda genellikle insülin direncidir; bu yüzden PCOS'ta beslenme planı büyük ölçüde insülin direnci yaklaşımıyla örtüşür, ama bazı ek noktalar var.

PCOS'ta üç alana birlikte bakarım: insülin duyarlılığı, düşük düzeyli iltihap ve androjen (erkeklik hormonu) fazlalığının beslenmeyle ilişkisi. Bu üçü birbirini besliyor; sadece birine odaklanmak sonucu sınırlıyor.

• İnsülin duyarlılığı. Öğün sıklığı, karbonhidrat-protein dengesi ve düzenli hareket önceliklidir.
• İltihap yönetimi. Omega-3 kaynakları, sebze çeşitliliği ve aşırı işlenmiş gıdanın azaltılması desteklenir.
• Kilo ve öğün düzeni. Kilo fazlası varsa küçük bir kayıp bile hormon profilinde belirgin fark yaratabilir.
• Sabır. PCOS'ta sonuçlar diğer alanlara göre daha yavaş görülür; 3-4 aylık bir pencereden değerlendirilmelidir.

Kilo tarafı öne çıkıyorsa süreç kilo yönetimi sayfasındaki çerçeveyle birlikte yürür. Adet düzeni, kıllanma ve doğurganlıkla ilgili tıbbi değerlendirme ve ilaç kararı ise tamamen jinekoloğunuzun alanıdır; ben yalnızca beslenme tarafını bu tedaviyle uyumlu kurarım.

Kolesterol, trigliserit ve kan basıncına yönelik beslenme düzenlemesi

Yüksek LDL kolesterol, trigliserit ya da kan basıncı; danışanlarımın çoğunda "sessiz" ilerleyen ve genelde rutin bir kontrolde fark edilen değerler. Buradaki en yaygın yanlış anlama, tek bir besinin (yumurta, tereyağı gibi) suçlu ilan edilmesi. Gerçekte belirleyici olan, günlük beslenmenin genel yağ profili ve toplam düzenidir.

Kan basıncı tarafında ise tuz elbette önemli, ama tek başına yeterli değil; potasyum açısından zengin sebze-meyve tüketimi, kilo yönetimi ve düzenli hareket birlikte çalıştığında çok daha büyük fark yaratıyor. Trigliserit yüksekse şeker ve rafine karbonhidrat, doymuş yağdan çoğu zaman daha belirleyici bir etkendir; bu yüzden bu üç değeri (LDL, trigliserit, kan basıncı) ayrı ayrı değil, birlikte değerlendiririm.

Sindirim sistemi şikâyetlerinde beslenme yönetimi

Şişkinlik, kabızlık, hassas bağırsak (IBS) ve reflü; danışan görüşmelerinde en sık "aslında asıl konuşmak istediğim şey bu" dedirten şikâyetler. Çoğu zaman "sağlıklı" kabul edilen bir öğün bile bu şikâyetleri tetikleyebiliyor, çünkü mesele besinin genel sağlıklılığı değil, kişinin o besine verdiği bireysel tepki.

Bu başlıkta en çok işe yarayan şey, kısıtlamadan önce gözlemdir. Danışanlarımdan önce birkaç gün ne yediklerini ve şikâyetin ne zaman ortaya çıktığını not almalarını isterim. Örüntü netleştiğinde, tüm bir besin grubunu yasaklamadan hedefe yönelik küçük değişikliklerle çoğu zaman belirgin rahatlama sağlanabiliyor. Şikâyet uzun süredir devam ediyor ya da kilo kaybı, kanama gibi ek belirtiler varsa önce bir gastroenteroloji değerlendirmesi şart; bunun için iletişim sayfasından yazabilirsiniz, gerekirse doğru yönlendirmeyi birlikte yaparız.

Hangi tahlillere birlikte bakıyoruz?

Klinik beslenmede en sık sorulan sorulardan biri, hangi tahlillerin önemli olduğu. Yorumu her zaman hekiminize aittir; ben bu değerleri beslenme planını kurarken referans olarak kullanırım.

Program kapsamında neler var?

Klinik beslenme alanında birlikte çalıştığımızda süreç şu başlıkları kapsıyor. Süre ve görüşme sıklığı duruma göre belirleniyor; ayrıntıları hizmetler sayfasında bulabilirsiniz.

Kimler için uygun, kimler için değil?

Bu alan; insülin direnci, tip 2 diyabet, hipotiroidi/Hashimoto, PCOS, yüksek kolesterol ya da trigliserit, kan basıncı yüksekliği veya kronik sindirim şikâyeti olan ve beslenmesini bu tabloya göre yönetmek isteyen herkes için uygun. Yeni tanı almış olmak da, yıllardır bu durumla yaşıyor olmak da fark etmez.

Bu alanın uygun olmadığı bir durum var: akut bir tıbbi acil durumdayseniz ya da hekiminiz size özel bir tıbbi beslenme tedavisi (örneğin hastane ortamında) uyguluyorsa, önce o sürecin tamamlanması ya da hekiminizin yönlendirmesi gerekir. Ben bu gibi durumlarda süreci hekiminizle koordineli şekilde, onun belirlediği çerçevede yürütürüm.

Nasıl başlıyoruz?

Süreç, kilo yönetiminde olduğu gibi kısa bir ön görüşmeyle başlar. Farkı, bu görüşmede tahlil sonuçlarınızın ve tanınızın da masaya gelmesi.

1. Ön görüşme. Kısa, ücretsiz; durumunuzu ve elinizdeki tahlilleri konuşuruz.
2. Tahlil değerlendirme. Mevcut sonuçları birlikte okuruz; eksikse hangi tetkiklerin isteneceğini konuşuruz.
3. Program. Duruma özel, hekim tedavisiyle uyumlu beslenme planı kurulur.
4. Takip. Tahlil aralıklarına göre belirlenen sıklıkta görüşme ve güncelleme.

Randevu talebi için iletişim sayfasındaki formu kullanabilirsiniz. Kilo tarafı da öncelikliyse kilo yönetimi sayfasına, diğer çalışma alanlarına ise ana sayfadan ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Dyt. Aleyna Nur Ünaldı

Tamamen online olarak danışanlarıyla çalışan bir diyetisyen. Kilo yönetimi, klinik beslenme ve sporcu beslenmesi alanlarında bilime dayalı, kişiye özel programlar hazırlıyor. Hakkımda · Ana sayfa · Randevu

İlgili sayfalar